درمان با گیاهان دارویی از دیرباز مورد توجه بشر بوده و امروزه نیز با پیشرفت علم پزشکی، جایگاه ویژهای در نظامهای سلامت پیدا کرده است. طب سنتی که ریشه در باورها، تجربیات و مشاهدات نسلهای گذشته دارد، از گیاهان دارویی به عنوان ابزار اصلی درمان استفاده میکند. در مقابل، طب مدرن با تکیه بر پژوهشهای علمی، استفاده از گیاهان دارویی را پس از فرآوری و بررسیهای دقیق انجام میدهد. این مقاله به مقایسه این دو رویکرد در استفاده از گیاهان دارویی میپردازد .
۱. رویکرد درمانی در طب سنتی و طب مدرن :
در طب سنتی، درمان بر اساس مزاج فرد، کیفیتهای گرم و سرد، و تعادل اخلاط چهارگانه (صفرا، سودا، بلغم و خون) انجام میشود. در این دیدگاه، گیاهان دارویی با توجه به طبع آنها برای تنظیم مزاج و اصلاح عملکرد اندامها تجویز میشوند .
در مقابل، طب مدرن بر اساس مکانیزمهای فیزیولوژیکی و شیمیایی بدن انسان عمل میکند. داروهای گیاهی در این نظام پس از استخراج ماده مؤثره، تعیین دوز و بررسی اثرات جانبی، به شکل داروهای استاندارد در دسترس قرار میگیرند .
۲. استانداردسازی و کنترل کیفیت :
در طب سنتی، گیاهان غالباً به صورت خام یا با روشهای سنتی مانند جوشانده، دمکرده یا ضماد استفاده میشوند، و کنترل کیفی دقیقی بر ترکیبات آنها وجود ندارد. این موضوع میتواند منجر به تفاوت در اثربخشی و حتی بروز عوارض شود .
در طب مدرن، گیاهان دارویی تحت شرایط کنترلشده کشت و برداشت میشوند، سپس عصارهگیری و تجزیه شیمیایی انجام میشود تا ماده مؤثره دقیقاً شناسایی و مقداردهی شود. این کار موجب افزایش اطمینان از کیفیت، ایمنی و اثربخشی دارو میشود .
۳. سرعت و اثربخشی درمان :
گیاهان دارویی در طب سنتی معمولاً به صورت تدریجی و با دورههای درمانی بلندمدت عمل میکنند. هدف اغلب اصلاح ریشهای بیماری و تقویت بدن است .
در طب مدرن، با توجه به دوز مشخص و مواد مؤثر قویتر، اغلب درمان سریعتری حاصل میشود، اما گاهی تنها بر روی علائم تمرکز دارد و نه بر اصلاح زمینه بیماری.
۴. ایمنی و عوارض جانبی :
یکی از مزایای طب سنتی، طبیعی بودن درمانها و عوارض جانبی کمتر (در صورت استفاده صحیح) است، اما به دلیل نبود نظارت دقیق، در برخی موارد ممکن است استفاده نادرست منجر به مسمومیت یا تداخل دارویی شود .
در طب مدرن، هر دارو پیش از عرضه به بازار، تحت آزمایشهای بالینی قرار میگیرد تا عوارض احتمالی مشخص شود. با این حال، به دلیل غلظت بالای مواد فعال، احتمال بروز عوارض جانبی نیز وجود دارد .
۵. پژوهش و مستندسازی:
طب سنتی بیشتر بر اساس تجربه و سنتهای شفاهی بنا شده است، و بسیاری از اطلاعات آن به صورت مکتوب یا علمی ثبت نشدهاند .
در طب مدرن، مطالعات بالینی و پژوهشهای مستند مبنای تجویز و مصرف داروهای گیاهی هستند و اطلاعات بهروز در دسترس جامعه پزشکی قرار میگیرد .